Wyobraź sobie sytuację: pozywasz bank o nieważność umowy, a bank w odpowiedzi twierdzi, że umowa jest świetna, ale… „na wszelki wypadek” żąda od Ciebie natychmiastowego zwrotu całego kapitału. Brzmi jak prawna schizofrenia? Do niedawna tak sądzono. Jednak najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 22 stycznia 2026 r. (sygn. C-902/24) porządkuje tę kwestię. Wiadomość jest dobra: banki zyskały narzędzie proceduralne, ale straciły finansowo.
Sprawa dotyczyła klientów Santander Bank Polska, ale jej skutki odczuje każdy Frankowicz toczący bój sądowy. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego ten wyrok – mimo pozornego ukłonu w stronę banków – jest w rzeczywistości potężną bronią w rękach kredytobiorców.
Czym jest „ewentualny zarzut potrącenia” i dlaczego banki go stosują?
Aby zrozumieć wagę wyroku, musimy przetłumaczyć prawniczy żargon na język korzyści.
W toku procesów frankowych banki przyjęły taktykę „zjeść ciastko i mieć ciastko”. Z jednej strony w pismach procesowych twierdzą, że umowa kredytu jest ważna (więc Ty masz dalej płacić raty). Z drugiej strony – bojąc się przegranej – składają tzw. zarzut potrącenia.
Jak to działa w praktyce?
- Ty żądasz od banku zwrotu wpłaconych rat (np. 327 tys. zł).
- Bank pożyczył Ci kapitał (np. 360 tys. zł).
- Bank składa oświadczenie: „Jeśli sąd uzna umowę za nieważną, to potrącamy naszą pretensję o zwrot kapitału z Twoją pretensją o zwrot rat”.
Sądy miały z tym problem: jak bank może żądać zwrotu kapitału (co zakłada nieważność umowy), skoro w tym samym piśmie twierdzi, że umowa jest ważna?
TSUE: Procedura tak, dodatkowe zyski banku – NIE
Trybunał w wyroku C-902/24 rozstrzygnął ten dylemat salomonowo.
- Zgoda na potrącenie: TSUE uznał, że dyrektywa 93/13 nie zabrania bankom składania „warunkowego” zarzutu potrącenia. Dlaczego? Z powodów praktycznych. Chodzi o to, by nie mnożyć procesów. Zamiast dwóch spraw (Ty pozywasz bank, potem bank pozywa Ciebie), wszystko rozliczamy w jednym wyroku.
- Zakaz czerpania korzyści z opieszałości: To jest kluczowy punkt dla Frankowiczów. TSUE uznał, że skoro bank kwestionuje nieważność umowy przez cały proces, to nie może za ten czas żądać od Ciebie odsetek ani uznawać, że roszczenie jest wymagalne.
Wniosek Eksperta: Bank nie może obciążać Cię skutkami swojej strategii procesowej. Skoro bankierzy twierdzą „umowa jest ważna”, to nie mogą jednocześnie naliczać odsetek za opóźnienie w zwrocie kapitału. Te odsetki zaczynają biec dopiero od prawomocnego wyroku unieważniającego umowę.
Tabela: Co zmienia wyrok C-902/24 w Twojej strategii?
Wielu kredytobiorców obawia się, że zarzut potrącenia to „kontratak” banku. Poniższa tabela pokazuje, że po wyroku TSUE jest to raczej „biała flaga” w kwestii odsetek.
| Aspekt sprawy | Interpretacja Banków (przed wyrokiem) | Rzeczywistość po wyroku TSUE (2026) |
| Zarzut potrącenia | Bank może potrącić kapitał w każdym momencie. | Bank może potrącić kapitał, ALE pod warunkiem jasnego poinformowania konsumenta o skutkach nieważności. |
| Odsetki za opóźnienie dla Banku | Bank żądał odsetek od momentu wezwania do zapłaty (często wysyłanego lata przed wyrokiem). | STOP. Bank nie może żądać odsetek za czas trwania procesu, jeśli jednocześnie twierdził, że umowa jest ważna. |
| Odsetki dla Frankowicza | Bank twierdził, że potrącenie „kasuje” też odsetki należne klientowi. | Zarzut potrącenia dotyczy tylko kapitału. Należne Tobie odsetki ustawowe za opóźnienie banku są nadal naliczane do momentu skutecznego potrącenia. |
| Koszty sądowe | Skoro bank potrącił i „wygrał” co do kapitału, klient powinien płacić koszty. | NIE. TSUE zaznaczył, że rozliczenie kosztów nie może zniechęcać konsumenta. Wygrywasz co do zasady (nieważność), więc bank płaci za proces. |
Czy wezwanie do zapłaty od banku jest skuteczne?
To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszymy w kancelarii. Dostajesz list z banku: „Wzywamy do zwrotu 400 000 zł kapitału w terminie 14 dni”. Czy musisz płacić?
Zgodnie z interpretacją wyroku C-902/24 – NIE.
Jak słusznie zauważają eksperci (m.in. mec. Agnieszka Sobczyk), dopóki bank oficjalnie w sądzie broni ważności umowy, takie wezwanie jest bezskuteczne. Nie wywołuje ono skutku w postaci „wymagalności roszczenia”.
Oznacza to, że:
- Nie musisz nerwowo szukać gotówki w 14 dni.
- Bank nie może naliczać Ci karnych odsetek od tego wezwania.
- Wezwanie będzie musiało zostać ponowione (lub zaktualizowane) dopiero po prawomocnym stwierdzeniu przez sąd, że umowa faktycznie jest nieważna.
Co z kosztami procesu? Ważna uwaga
Banki często straszą: „Jeśli podniesiemy zarzut potrącenia, to roszczenie powoda (Twoje) zostanie umorzone, więc przegrasz sprawę i zapłacisz koszty sądowe”.
TSUE wprost odniósł się do tego ryzyka. Trybunał podkreślił, że mechanizm potrącenia nie może prowadzić do sytuacji, w której konsument rezygnuje z walki z obawy o koszty. Nawet jeśli sąd uzna potrącenie (czyli formalnie zasądzi Ci mniej pieniędzy „do ręki”, bo odejmie kapitał), to Ty jesteś stroną wygrywającą sprawę o zasadę (nieważność umowy). W polskiej procedurze cywilnej (art. 98 lub 100 K.p.c.) to bank powinien ponieść całość kosztów zastępstwa procesowego.
ELEMENT PREMIUM: Checklista Frankowicza po wyroku C-902/24
Zanim wpadniesz w panikę po otrzymaniu pisma z banku, sprawdź poniższe punkty ze swoim pełnomocnikiem.
- [ ] Czy otrzymałeś wezwanie do zwrotu kapitału?
- Działanie: Nie płać od razu. Przekaż pismo prawnikowi. To standardowa procedura „zabezpieczająca” bank.
- [ ] Czy bank podniósł zarzut potrącenia w odpowiedzi na pozew?
- Działanie: To dobry znak. Bank mentalnie przygotowuje się na przegraną (nieważność umowy).
- [ ] Czy bank żąda odsetek od kapitału za czas trwania procesu?
- Działanie: Na podstawie wyroku C-902/24 należy bezwzględnie zakwestionować to roszczenie. Bank nie ma prawa do tych pieniędzy.
- [ ] Jak wygląda Twoje saldo?
- Działanie: Policz (Ty lub Twój prawnik), czy suma wpłaconych przez Ciebie rat przewyższa już wypłacony kapitał. Jeśli tak – potrącenie banku „zje” tylko część Twojej wygranej, a resztę bank musi Ci dopłacić.
Podsumowanie
Wyrok TSUE C-902/24 to kolejna cegiełka w murze ochrony konsumenckiej. Choć pozwala bankom na proceduralne uproszczenia (potrącenie w jednym procesie), to jednocześnie odbiera im możliwość zarabiania na przedłużaniu postępowań. Jeśli bank przez 5 lat upiera się, że umowa jest ważna, to traci prawo do odsetek za te 5 lat. To sprawiedliwe rozwiązanie, które premiuje kredytobiorców walczących o swoje prawa.
Chcesz wiedzieć, czy w Twojej sprawie bank ma prawo do potrącenia i jak bezpiecznie rozliczyć się z kredytu?
Skontaktuj się z nami. Przeanalizujemy Twoją umowę i pismo z banku pod kątem najnowszego orzecznictwa TSUE, abyś nie stracił ani złotówki należnych Ci odsetek.